Bilim insanları neden uzayda organ üretmeye çalışıyor?

uluslararası uzay istasyonu

Organ üretimi işlemleri sırasında yer çekimi zorlayıcı bir etmen olabiliyor. Organ üretimi konusunda uzayda gerçekleştirilen deneyler yerçekimin etkilerinin ortaya kalkmasıyla daha kolay çalışma imkanı sağlar. Peki tek sebep bu mu?

Yer çekimi, protein ve genlerin hücre içindeki etkileşimlerini değiştirerek, doğal organ gelişimi için temel bir adım olan polarize doku davranışlarını etkiler. Bu sebepler yüzünden, tıbbi transplantasyon için dünyadaki laboratuvarlarda doku üretmek olduğundan zor. Dünyada kullanılan biyo-reaktörlerin yapısal kısıtlamaları nedeniyle organ üretimi işlemleri uzayda yürütülüyor.

Uzayda üretilen beyin hücreleri alanında çalışmalar yapan kök hücre biyoloğu Alysson R. Muotri, organ üretim sürecini açıklıyor. Muotri, “Laboratuarda organize dokular oluşturulurken hücrelerin yapışması için gerekli yüzeyi sağlamak için iskelet kullanılıyor. Bu yöntem dokunun ilk aşamalardan itibaren organlaşmasını sağlar.” diyor.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR: TELE-CERRAHİ! SOSYAL MESAFELİ AMELİYATLAR MÜMKÜN MÜ?

Peki kemiksel bir tabakaya sahip olmayan organlar nasıl üretilebilir? Yer çekiminin olmadığı koşullarda, hücreler bir iskelet tabakasına ihtiyaç duymadan kendilerini serbestçe organa dönüştürebilir. Yer çekimini denklemden çıkaran araştırmacılar, kıkırdak veya iskelet içermeyen kan damarı gibi insan dokularını inşa edebiliyor. İnsanın rahimde büyümesine bakıldığında da -tam olarak yer çekimsiz olmasa da- benzer bir koşul sağlanıyor.

Yapılan tüm bu deneyler, organ nakli ve kişiselleştirilmiş tıp için doku büyümesi işleminin optimize edilmesini sağlıyor.

Uzayda organ üretiminin diğer nedenleri

Uzayda organ üretiminin tek nedeni bu değil. Uzun vadeli uzay görevleri, astronotların vücudunda bir dizi fizyolojik değişiklik yaratır. Bu değişikliklerin bir kısmı zamanla geri döndürülebilirken, bazıları geri döndürülemez etkiler yaratabiliyor.

Hayatını kaybeden astronotların vücut sistemlerinin uzay görevlerinden önce ve sonra incelenmesi organlarda nelerin değiştiğini ortaya çıkarmak için oldukça önemli. Önem taşımasına rağmen bu işlemler gözlemlenen değişimlere neyin yol açtığını ortaya çıkarmak için çok az bilgi verir. Bu aşamada uzayda büyüyen insan dokuları araştırmaların tamamlanmasına yardımcı olur.

Bu sebeplerin yanı sıra, bildiğimiz bir şey var: Tüm yaşam formları mikro yer çekimi varlığında gerçekleşti. Yer çekimi olmadan, beyinlerimiz farklı bir yörüngede evrimleşmiş olabilir veya karaciğerlerimiz sıvıları Dünya’da olduğu gibi filtrelemeyebilir.

Uzayda embriyonik organ oluşumunu yeniden yaratarak, rahimdeki insan vücudunun nasıl gelişeceğini tahmin edebiliriz. Bu projelerin gelecekte uzayda kurulacak insan kolonizasyonu çalışmaları üzerinde de faydalı olması bekleniyor.

Merve Şimşek
Merve Şimşek, 1996 yılı Muğla doğumludur. Yıldız Teknik Üniversitesi’ndeki mimarlık eğitimini 2019 yılında tamamladı. Eğitimi sırasında mimari ofislerde gerçekleştirdiği staj çalışmalarına ek olarak Natura ve YAPI dergilerinin editör ekibinde yer aldı. Halen Natura Dergi’nin editörlüğünü yürütüyor. Mimari, sanat, edebiyata ek olarak teknoloji ve bilim konularına ilgi duyuyor. İngilizce ve İspanyolca biliyor.