Blokzinciri (blockchain) yolsuzlukla mücadeleye yardım olabilir

blockchain teknolojisi

Dünya Ekonomik Forumu geçtiğimiz günlerde blockchain’in kamu yolsuzluğunu denetleme için kullanılmasıyla ilgili bir rapor yayınladı. Hükümet Şeffaflığı için Blockchain Teknolojisini Keşfetmek: Blockchain Tabanlı Kamu Alımları Sistemi isimli rapor, teknolojinin yolsuzluğa eğilimli ek kamu yönetiminin çeşitli alanlarında potansiyel uygulanabilirliğini vurguluyor.

Bitcoin veri çizelgeleri, istatistikler ve pazar bilgileri sağlayabilen blok zinciri sistemi, hükümetlere yolsuzlukla mücadele için veri sağlayabilir. Özellikle kalıcı veri tabanları ve kayıt tutmayla ilgili bir dizi nitelikler sunmasıyla suç araştırmalarına kaynak oluşturabilir.

Blok zinciri sistemi tabi ki tek başına suçları önleyemez. Ancak teknolojisi itibariyle gerçek zamanlı işlem şeffaflığı ve denetlenebilirliği sayesinde işlevsel kombinasyonlar sunabilir. Özellikle doğru bilgi girdileri ve teknolojik bilgi birikiminin düşük olduğu durumlarda blok zinciri sistemleri yolsuzluğu kanıtlamakta zorlanabilir. Bununla birlikte blok zinciri, 5 kullanım alanında oldukça faydalı olabilir gibi görünüyor.

1-Kamu Alımları ve İhaleler

Kamu alımları veya devlet ihaleleri, devlet harcamaları için çok büyük bir pazar olmasının yanı sıra en büyük yolsuzluk kaynağını oluşturur. Çeşitli faktörler, bu alanı yüksek veya düşük gelirli ülkelerde ana yolsuzluk yatağı haline getirir. İhalelerdeki tedarikçi seçim süreçleri, karmaşık gelişen opak sistemlerdir. Bu güvenlik açıkları sadece büyük mali israflara yol açmakla kalmaz, aynı zamanda piyasa fiyatlarını ve sağlıklı rekabeti bozar ve standartların altında hizmetlere neden olur.

Blockchain nasıl yardımcı olabilir: Blok zinciri tabanlı bir süreç, üçüncü kişiler tarafından denetlenmeyi kolaylaştırarak, otomatik akıllı sözleşmeler yoluyla tarafsız ve risksiz bir yol sunabilir. Böylece sürecin şeffaflığı ve kişilerin sorgulanabilirliği artar.

Tabi bu sistemin bazı engelleri olabilir.

Örneğin, blok zinciri sistemine erişmek ve kullanmak ne kadar kolay olsa da kötüye kullanıma da o kadar açıktır. Spam saldırıları, bir sistemin yolsuzlukla mücadele potansiyelini, işe yaramaz veya kötü amaçlı bilgilerle doldurarak verileri bozabilir. Ayrıca blockchain platformu, ilgili süreçteki tüm insan etkileşimleri algılayamayabilir. Gizli anlaşma, rüşvet ve hatta düzenli tedarikçi seçimi çevrimdışı devam ederse, sistemin potansiyeli ciddi şekilde engellenebilir.

2- Tapu Sicil Kayıtları

Çeşitli hükümetler blockchain tabanlı tapu sicil kayıtlarını denemeye başladı. İsveç’teki gibi bazı girişimler, verimliliği artırma amacıyla gerçekleşti. Hindistan ve Honduras gibi ülkelerde ise mülkiyet haklarını genişletme ve yolsuzluk uygulamalarına açık süreçlerde şeffaflığı artırma niyetinde.

Blokzinciri nasıl yardımcı olabilir: Blockchain tabanlı arazi kayıtları, bireylerin arazi haklarını kanıtlayabilecekleri güvenli, doğrulanabilir ve değişmez bir kayıt sistemi sağlayabilir. Bu nitelikler, arazi haklarının manipülasyonunu azaltarak arazi mülkiyetinin genel olarak güvenilirliğini arttırır.

Temel zorluklar: Blockchain teknolojisinin kendisi mülk sahipliğini resmileştiremez veya etkisiz sistemleri çözemez. Eksik veya yanlış arazi kayıtlarına sahip ülkelerin, bu sistemi kullanmak için gerekli bilgileri toplama, temizleme ve sayısallaştırma sürecinden geçmesi gerekir.

3. Elektronik Oylama

Seçim güvenliği, seçmen kayıt bütünlüğü, anket erişilebilirliği ve seçmen katılımı konusundaki artan endişeler, hükümetleri blockchain tabanlı oylama platformlarını kullanmaya itti. Seçmenlerin demokratik süreçlere olan güvenini ve oylamalara katılımı arttırmak için pek çok hükümet bu sistemi kullanıyor.

Blokzinciri nasıl yardımcı olabilir: Blockchain’in ademi merkeziyetçi, şeffaf, değişmez ve şifrelenmiş özellikleri potansiyel olarak seçim tahrifatını en aza indirmeye ve anket erişilebilirliğini en üst düzeye çıkarmaya yardımcı olabilir.

Temel zorluklar: Seçimlerin yüksek miktarlı verileri göz önüne alındığında, elektronik blockchain tabanlı oylama önemli riskler oluşturır. Blockchain sistemleri dahil olmak üzere yeni teknoloji sistemleri, siber saldırılara ve diğer güvenlik açıklarına karşı savunmasızdır. Bunlar oy manipülasyonuna, kağıt izi silinmesine veya seçim kaosuna neden olabilir. Ayrıca, yüz tanıma gibi biyometrik yazılım kullanan bir seçmen doğrulama sistemi, seçmen tanımlamasında olumsuzluklara yol açarak sahtekarlığı kolaylaştırabilir. Bu nedenle, bu tür hizmetlerin son derece iyi denetlenen bir teknoloji sağlayıcısı tarafından sağlanması gerekir.

4- Kurumsal Mülkiyet Kayıtları

Son zamanlardaki yolsuzluk skandalları, açıklanmayan şirket sahiplikleri konusunda dünya çapında endişeler yarattı. Gizlice işletilen şirketler kolayca para aklamak, rüşvet ödemek veya kendi çıkarlarını gözetmek için devlet yatırımlarını kolayca kullanabilir.

Blokzinciri nasıl yardımcı olabilir: Birçok ülke, çıkar çatışmalarını ve suç faaliyetlerini daha iyi izlemek için faydalı kurumsal sahiplik için merkezi kayıtlar geliştirmeye başlamaktadır. Sabotajda belirgin ve geniş ölçüde erişilebilir blockchain tabanlı kayıtlar ihtiyaç duyulan şeffaflık ve açıklamaları sunabilir.

Temel zorluklar: Kurumsal mülkiyet kayıtları özeldir ve var olanların büyük çoğunluğu yeterli doğrulama sistemlerine sahip değildir. Yararlı kurumsal mülkiyet kayıtlarının yakın zamanda ortaya çıkması, blockchain teknolojisinin yeniliğiyle uygulama için bazı zorluklar yaratabilir. Örneğin, çoğu ülke hala şirketlerin faydalı sahiplik bilgilerini korumasını gerektirmemektedir. Ayrıca kapsamlı bir blockchain tabanlı kaydın kabul edilmesi, politikacılar, avukatlar, bankalar ve büyük işletmelerden bu verilerin satın almasını gerektirebilir.

5. Hibe Ödemeleri

Birçok hükümet, diğer nedenlerin yanı sıra eğitim, sanat, insani yardım ve sosyal yardımı desteklemek için her yıl hibe ödemeleri yapmaktadır. Hibe süreçleri şeffaflıktan uzaktır ve paranın bankacılık ücretleri ile aracılarda kaybolmasına neden olur.

Blokzinciri nasıl yardımcı olabilir: Blockchain, bu tür sistemlere halkın güvenini arttırmak için potansiyel olarak kullanılabilir. Hibe ödülleri, ödemeler ve yönetimde yer alan aktör sayısını dağıtma ve azaltma yeteneği, süreci düzene sokabilir, maliyetleri azaltabilir ve yasadışı finansal sifonlama fırsatlarını en aza indirebilir.

Temel zorluklar: Alıcıların blockchain tabanlı hibe ödemelerini etkin bir şekilde yönetme yeteneği, zorlayıcı olabilir veya şeffaflığın derinliğini sınırlayabilir. Teknolojik sistemlere sahip olmayan kişiler ve kuruluşlar, sistemi kullanamazlarsa, ayrımcılık veya hibe ödeme süreçlerinden dışlanma ile karşılaşabilirler. Ayrıca, blockchain tabanlı bir ödeme sistemi, hibe parasının kullanımındaki yolsuzluk uygulamalarını denetleyemez.  

Merve Şimşek
Merve Şimşek, 1996 yılı Muğla doğumludur. Yıldız Teknik Üniversitesi’ndeki mimarlık eğitimini 2019 yılında tamamladı. Eğitimi sırasında mimari ofislerde gerçekleştirdiği staj çalışmalarına ek olarak Natura ve YAPI dergilerinin editör ekibinde yer aldı. Halen Natura Dergi’nin editörlüğünü yürütüyor. Mimari, sanat, edebiyata ek olarak teknoloji ve bilim konularına ilgi duyuyor. İngilizce ve İspanyolca biliyor.