Finlandiya’nın vatandaşlık maaşı deneyi sonuçlandı

finlandiya vatandaşlık maaşı

Kuzey Avrupa ülkesinin evrensel temel gelir sonuçlarına birazdan değineceğiz. Ancak öncelikle vatandaşlık maaşı olarak bilinen evrensel temel geliri ne demektir? Ve günümüzde temel gelirlere nasılı bakılıyor? Pandemi sürecinde evrensel temel gelirlerin önemi daha fazla mı arttı? Bu sorulara yanıt vererek yazımızın girişini yapalım.

Evrensel temel gelir, temel gelir veya vatandaşlık geliri olarak da bilinmektedir. Bu kavramın tanımı ise şu şekildedir; ‘’Devletin ülke topraklarında yaşayan vatandaşlarına düzenli olarak sağladığı bir gelir hizmetidir.’’ Bu gelir sağlanırken devletin diğer bağımsız servetleri dışında tutulur. Toplum içinde yaşayan her bireyin temel gelir hakkının olduğu düşünülmektedir. 

Vatandaşlık gelirinin tarihi ise oldukça eskilere dayanmaktadır. Fakat 1986 yılında kurulan Avrupa Temel Gelir Ağı ile daha güçlü hale gelmiştir. Öncelikle Avrupa da başlayan bu furya zamanla diğer kıtalara yayılmış ve konuşulmaya başlanmıştır. Ancak bu konuşmalar daha çok bir tartışma içinde geçmiştir. Yapılan bu projenin sonucunda ise sadece tek ülke uygulamaya geçebilmiştir. O da konumuzun başlığında yer alan Finlandiya.

Aslında şu günlerde yaşadığımız pandemi sürecinde temel gelir kaynağının önemi bir kez daha gün yüzüne çıktı. Elo Musk, Mark Zuckerberg, Avrupa Merkez Bankası Yardımcısı Luis Guindos gibi birçok isim temel gelir projesini destekledi. Hatta desteklemenin ötesinde böyle bir projenin hayata yansıması gerektiğini düşünüyorlar. 

Küresel krizin kapımıza dayanmasını bir kenara bırakın, artık içeri girdi. Bu sıkıntılı süreçte vatandaşlık geliri daha fazla ön plana çıktı. Koronavirüs ile beraber yaşanan sürecin etkileri halen devam ederken, ekonomik cephede henüz net bir sonuç bulunmuş değil. Hükümetler belli başlı önlemler alsa da daha iyi bir çözüm olabilmesi için birlikte hareket edilmesi şart. Peki Finlandiya bu işi nasıl başardı? Süreç nasıl işledi?

Finlandiya evrensel temel gelir konusunda başlangıcı yaptı

Finlandiya evrensel temel gelir adımını aslında yeni atmadı. Yaklaşık 3 sene önce temel gelirle ilgili bir proje başlattı. Kuzey Avrupa ülkesi deneyi 2017 – 2018 yıllarında gerçekleştirdi. Ortalama 2 bin kişinin katıldığı deneylerin meyvesini Finlandiya şimdi toplamaya başladı. Konuyla alakalı Finlandiya Sosyal İşler ve Sağlık Bakanlığı da bir rapor yayınladı. Yapılan açıklama ve raporda verilen bilgiler şu şekildeydi:

2017 ve 2018 yılları arasında iki sene boyunca deney yapıldı. Yapılan deneylerin sonuçları ortaya çıkmıştır. İki yıl boyunca yapılan deneme sonucunda kapsamlı bir analiz belirlenmiştir. Değerlendirme ölçütleri 2017 yılının Kasım ayında başladı ve 2018 yılının Ekim ayına kadar dönem içinde tamamlanmıştır. Temel gelire tabi tutulan alıcılar için istihdam süresi ortalama 78 gün olmuştur.

Ülkede bulunan Sağlık Bakanlığı daha uzunca bir rapor yayınlamış. Fakat kısa tutarak asıl verilmek istenen mesajı sizlerle paylaşacağım. Finlandiya, Avrupa’nın ilk ulusal hükümet destekli evrensel temel gelir konulu projesini başlatmış oldu. Devlet rastgele seçtiği 2 bin kişiye aylık 560 Avro para ödeneği yaptı.

Vatandaşlık maaşı sayesinde insanlar mutlu

Vatandaşlık maaşı deneyi birçok kesimde yer alan insanlar için uygulandı. Finlandiya hükümeti proje kapsamında sadece belirli bir kesimi değerlendirmedi. Çocuklu aileler başta olmak üzere bireysel birçok kişi üzerinde uyguladı. 

Yapılan ödenek işsiz kişiler için geçerliydi. Ancak daha sonrasından ödenek alan kişiler iş bulsa bile temel gelirleri kesilmeyecekti. Fazladan verilen bu ödenek iş hayatında da devam edecekti. Bireylerin herhangi kötü duruma karşı ekstra paraları olmuş olacaktı. Ödeme zorluğu çektiği konularda ek ödenek sayesinde bu açık rahatlıkla kapanacaktı. Bu sayede daha garantili bir temel gelir ortaya çıkacaktı.

Deneyin en güzel tarafı ise insanların belli bir refah seviyesine gelmeleri oldu. Vatandaşlık geliri sayesinde bireyler kendilerini daha rahat hissetti. Vatandaşların mutluluk hormonu daha fazla geliştiği gözlemlendi. Ayrıca bu gelirle birlikte iş bulma süreci daha fazla hızlanmış oldu. 

Çalışma esnasında da bu gelirden yararlanılması, insanları daha düşük ücretli işlere bile yönelmesine neden oldu. Ödemelerin sürekliliği olması ve devam etmesi en büyük etken olarak öne çıktı.

Vatandaşlık maaşı kaygıyı yok etti

Vatandaşlarda oluşan refah seviyesi ile beraber kaygı tamamen ortadan kalktı. Bireyler psikolojik olarak kendilerini daha rahat hissetti. Ekonomik olarak rahat olması bireylerin yaşam standartlarını daha da arttırdı. Ayrıca vatandaşlardan 81 kişi ile de görüşme yapıldı. Vatandaşların verdiği neticeler sonucunda ise ortaya beklenildiğinden daha fazla olumlu taraf kayıt edildi. Evrensel temel gelir sayesinde birçok unsurun önüne geçilmiş oldu. Acaba diğer ülkelerde böyle bir düzeni deneyecekler mi? Hepimiz için merak konusu.

Meriç Özadak
Meriç Özadak, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon lisans ve Next Akademi yüksek lisans mezunudur. Video ajansı vidyozz'un kurucusudur.